มะเร็งบางชนิดในพ่อแม่ อาจ “ถ่ายทอด” สู่ลูกหลานได้

เมื่อพูดถึง “มะเร็ง” หลายคนอาจคิดว่าเป็นโรคที่เกิดจากพฤติกรรมการใช้ชีวิตเพียงอย่างเดียว แต่ความจริงแล้ว ปัจจัยทางพันธุกรรมก็มีส่วนสำคัญต่อความเสี่ยงในการเกิดมะเร็งบางชนิด

โดยทั่วไป มะเร็งส่วนใหญ่ไม่ได้เกิดจากการถ่ายทอดทางพันธุกรรมโดยตรง แต่ประมาณ 5–10% ของมะเร็งทั้งหมดเกิดจากการกลายพันธุ์ของยีนที่ถ่ายทอดจากพ่อแม่สู่ลูก ซึ่งเรียกว่า Hereditary Cancer หรือมะเร็งที่ถ่ายทอดทางพันธุกรรม

“ถ่ายทอดทางพันธุกรรม” หมายถึงอะไร?

ในร่างกายของเรามียีนทำหน้าที่ควบคุมการเจริญเติบโต การแบ่งตัวของเซลล์ และซ่อมแซมความเสียหายของ DNA หากเราได้รับการกลายพันธุ์ของยีนเหล่านี้มาจากพ่อหรือแม่ เซลล์ในร่างกายก็จะมีภาวะบกพร่องตั้งแต่กำเนิด ส่งผลให้มีความเสี่ยงต่อการเกิดมะเร็งบางชนิดสูงกว่าคนทั่วไป

อย่างไรก็ตาม การมียีนความเสี่ยงไม่ได้หมายความว่าจะต้องเป็นมะเร็งเสมอไป แต่หมายถึงระดับความเสี่ยงที่สูงขึ้น ซึ่งต้องการการวางแผนตรวจคัดกรองและการเฝ้าระวังอย่างใกล้ชิดและเหมาะสม

มะเร็งและกลุ่มอาการที่เกี่ยวข้องกับพันธุกรรมที่พบบ่อย

- มะเร็งเต้านมและรังไข่: มักสัมพันธ์กับการกลายพันธุ์ของยีน BRCA1 หรือ BRCA2

- มะเร็งลำไส้ใหญ่และเยื่อบุโพรงมดลูก: มักสัมพันธ์กับกลุ่ม Lynch Syndrome

- มะเร็งต่อมลูกหมากและมะเร็งตับอ่อน: ในบางครอบครัวอาจพบความเสี่ยงเชื่อมโยงกับยีนกลุ่มเดียวกับมะเร็งเต้านม

สัญญาณเตือนที่ควรสังเกตในประวัติครอบครัว

- มีคนในครอบครัวสายตรง (พ่อ แม่ พี่ น้อง ลูก) เป็นมะเร็งชนิดเดียวกันหลายคน

- ตรวจพบมะเร็งตั้งแต่อายุน้อยกว่าปกติ (เช่น มะเร็งเต้านมหรือลำไส้ใหญ่ก่อนอายุ 50 ปี)

- สมาชิกในครอบครัวคนเดียวเป็นมะเร็งมากกว่า 1 ชนิด หรือเป็นมะเร็งที่อวัยวะคู่ทั้งสองข้าง (เช่น เต้านมทั้งสองข้าง)

- พบมะเร็งชนิดที่พบน้อยในเพศนั้นๆ เช่น มะเร็งเต้านมในผู้ชาย

แนวทางการรับมือและวางแผนดูแลสุขภาพ

หากพบว่าครอบครัวมีสัญญาณความเสี่ยงข้างต้น การประเมินประวัติครอบครัวร่วมกับแพทย์หรือ ผู้เชี่ยวชาญด้านพันธุศาสตร์สุขภาพ จะช่วยให้ทราบแนวทางที่เหมาะสม โดยอาจพิจารณา การตรวจยีน (Genetic Testing) เพื่อประเมินความเสี่ยงเฉพาะบุคคล และวางแผนการตรวจคัดกรองล่วงหน้าตั้งแต่เนิ่นๆ

การรู้ประวัติครอบครัวและความเสี่ยงทางพันธุกรรม ไม่ได้มีไว้ให้กังวล แต่มีไว้เพื่อให้เราป้องกัน และวางแผนดูแลสุขภาพได้อย่างตรงจุดที่สุด