ภูมิตก กับ ภูมิแพ้ ต่างกันอย่างไร ?

แม้ชื่อจะดูคล้ายกัน แต่จริง ๆ แล้ว “ภูมิตก” และ “ภูมิแพ้” เป็นคนละภาวะ และเกิดจากกลไกในร่างกายที่ต่างกัน

ภูมิตก คือ ภาวะที่ระบบภูมิคุ้มกันทำงานได้ไม่เต็มประสิทธิภาพ ทำให้ร่างกายต่อสู้กับเชื้อโรค ไวรัส หรือสิ่งแปลกปลอมต่าง ๆ ได้ลดลง ส่งผลให้ร่างกายอ่อนแอ และฟื้นตัวได้ช้ากว่าปกติ โดยเฉพาะผู้ที่มีโรคประจำตัวมักพบได้บ่อย และผู้ที่อยู่ในความเสี่ยงจากพฤติกรรมการใช้ชีวิตที่ไม่ทะนุถนอมร่างกาย ก็จะพบอาการนี้ได้บ่อย เช่น ผู้ที่สูบบุหรี่ ดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำ ผู้ที่มีความเครียดสะสม และพักผ่อนน้อย

สัญญาณเตือนว่าร่างกายกำลัง “ภูมิตก”

1. เหนื่อย อ่อนเพลียตลอดเวลา แม้จะพักผ่อนมาอย่างเพียงพอแล้ว

2. ป่วยบ่อย ติดเชื้อง่าย เป็นหวัดบ่อยครั้ง และใช้เวลานานในการฟื้นตัว

3. ระบบทางเดินอาหารแปรปรวน เช่น ปวดท้อง ท้องเสีย ท้องอืด

4. ผื่นขึ้น เมื่อภูมิตก อาจมีผื่นขึ้นตามผิวหนัง และทำให้เกิดอาการคันได้

5. แผลหายช้า แผลเล็ก ๆ ใช้เวลาฟื้นตัวนานผิวหนังอักเสบง่าย

6. เครียดง่าย หงุดหงิดง่าย ความเครียดเรื้อรังทำให้ฮอร์โมน Cortisol สูงและกดการทำงานของภูมิคุ้มกัน

7. ผมร่วง เนื่องจากระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายสามารถโจมตีรากผม และทำลายเซลล์รากผมได้ ซึ่งเป็นสาเหตุของโรคผมร่วงเป็นหย่อม (Alopecia Areata) ทำให้ผมร่วงเป็นวง ๆ บนหนังศีรษะ

การดูแลเบื้องต้นที่ควรทำทันที:

1. นอนให้พอ

2. ดื่มน้ำมากขึ้น

3. กินอาหารครบหมู่

4. ลดความเครียด

ภูมิแพ้ คือ ภาวะที่ ระบบภูมิคุ้มกันตอบสนองไวเกินไป (hypersensitivity) ต่อสารก่อภูมิแพ้หรือสารระคายเคือง (allergen) ซึ่งทำให้เกิดอาการแพ้ โรคภูมิแพ้จึงไม่ใช่โรคติดต่อ แต่สามารถส่งผ่านจากรุ่นสู่รุ่นโดยการถ่ายทอดทางพันธุกรรมได้

กลไกสำคัญ

ร่างกายเข้าใจผิดว่าสิ่งเหล่านี้เป็นอันตราย → หลั่งสารก่อการอักเสบ เช่น ฮีสตามีน → เกิดอาการแพ้

โรคภูมิแพ้สามารถเกิดขึ้นได้กับหลายระบบในร่างกาย ได้แก่

- ภูมิแพ้ทางเดินหายใจ เกิดโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ มีอาการคัดจมูก น้ำมูกไหล และจาม

- ภูมิแพ้อาหารและยา ทำให้เกิดผื่นคันแบบลมพิษ หน้าบวม ปากบวม แน่นคอ แน่นหน้าอก เป็นลมหมดสติ ความดันโลหิตต่ำ และมีโอกาสเสียชีวิตได้

- ภูมิแพ้ผิวหนัง ทำให้เกิดผื่นแดงคันเรื้อรัง ผิวแห้งลอก ส่วนใหญ่มักเป็นตามข้อพับแขนขาและลำคอ

- ภูมิแพ้ตา ทำให้เกิดเยื่อบุตาอักเสบ มีอาการคันตา เคืองตา ตาแดง ขยี้ตาเยอะผิดปกติ ตาบวม

วิธีการดูแลรักษาและฟื้นฟูร่างกาย

1. หลีกเลี่ยงสารก่อภูมิแพ้

2. ใช้ยารักษาสม่ำเสมอต่อเนื่อง และใช้ยาอย่างถูกวิธี

3. ดูแลร่างกายให้แข็งแรง ออกกำลังกายเป็นประจำ และพักผ่อนให้เพียงพอ

4. การรักษาระยะยาว ในบางราย แพทย์อาจแนะนำ:

- การทดสอบสารก่อภูมิแพ้ (Allergy test)

- การฉีดวัคซีนภูมิแพ้ (Immunotherapy) เพื่อลดความไวของร่างกายต่อสารกระตุ้น

ภูมิแพ้ คือ ภูมิคุ้มกันตอบสนองไวเกินไป

ภูมิตก คือ ภูมิคุ้มกันทำงานลดลง

แต่ไม่ว่าจะเป็นภาวะใด สิ่งสำคัญที่สุดคือการดูแลพื้นฐานของร่างกายให้สมดุลนอนให้พอ กินครบหมู่ ดื่มน้ำเพียงพอ และลดความเครียด เพราะภูมิคุ้มกันที่แข็งแรง เริ่มต้นจากพฤติกรรมเล็ก ๆ ที่ทำได้ทุกวัน