ไวรัสฮันตา (Hantavirus) ภัยเงียบจากหนูที่ต้องระวัง

ไวรัสฮันตา (Hantavirus) คือ กลุ่มโรคติดเชื้อไวรัสที่มีสัตว์ฟันแทะ โดยเฉพาะหนู เป็นพาหะนำโรคหลัก สามารถติดต่อสู่คนผ่านการสูดดมหรือสัมผัสสิ่งคัดหลั่ง เช่น ปัสสาวะ อุจจาระ หรือน้ำลายของสัตว์ที่มีเชื้อ

โรคนี้พบได้ในหลายประเทศทั่วโลก มักพบในกลุ่มผู้ใช้แรงงาน เกษตรกร หรือผู้ที่ทำงานในป่า โดยความรุนแรงของโรคจะขึ้นอยู่กับสายพันธุ์ของไวรัส ซึ่งสามารถก่อให้เกิดโรคสำคัญ 2 กลุ่มอาการ คือ โรคทางเดินหายใจ และโรคไข้เลือดออกร่วมกับกลุ่มอาการไต

ไวรัสฮันตาติดต่อได้อย่างไร?

1. การสูดดม (ช่องทางหลัก): สูดดมฝุ่น ละออง หรืออากาศที่ปนเปื้อนปัสสาวะ อุจจาระ หรือน้ำลายของหนูที่มีเชื้อ

2. การสัมผัสโดยตรง: สัมผัสสิ่งของ พื้นผิว หรือมูลหนูที่มีเชื้อ แล้วนำมือมาขยี้ตา จับจมูก หรือเข้าปาก

3. การกิน:รับประทานอาหารหรือดื่มน้ำที่ปนเปื้อนสิ่งคัดหลั่งของหนู

4. การถูกกัด: ถูกหนูที่มีเชื้อกัด (พบได้น้อยมาก)

หมายเหตุ: โดยทั่วไปไวรัสฮันตาไม่แพร่กระจายจากคนสู่คน (ยกเว้นสายพันธุ์แอนเดส (Andes virus) ในแถบอเมริกาใต้ที่พบรายงานการติดต่อระหว่างคนได้น้อยมาก)

พื้นที่เสี่ยงที่ควรระวัง

- ห้องเก็บของ โกดัง หรือโรงนา

- บ้านพักตากอากาศ อาคาร หรือห้องพักที่ถูกปิดตายไว้นานๆ

- พื้นที่ที่มีฝุ่นสะสม หนาทึบ อับอากาศ และมีร่องรอยมูลหนู

- พื้นที่เกษตรกรรม หรือแคมป์ปิ้งในป่า

อาการของโรค

แบ่งเป็น 2 กลุ่มโรคหลัก

หากได้รับเชื้อ ส่วนใหญ่จะแสดงอาการภายใน 1-8 สัปดาห์ โดยแบ่งตามระบบอวัยวะที่ถูกทำลาย ดังนี้:

1. กลุ่มอาการทางเดินหายใจเฉียบพลัน (Hantavirus Pulmonary Syndrome: HPS) มักพบในแถบอเมริกา

ระยะแรก: มีไข้สูงเฉียบพลัน ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อขนาดใหญ่ (เช่น ต้นขา หลัง ไหล่) อ่อนเพลีย หนาวสั่น ปวดศีรษะ ท้องเสีย หรืออาเจียน

ระยะรุนแรง: ไอ หายใจลำบาก หอบเหนื่อยอย่างรุนแรง เนื่องจากเกิดภาวะน้ำท่วมปอด (ปอดอักเสบ) ส่งผลให้ระบบหายใจล้มเหลว ความดันโลหิตตก และช็อกถึงขั้นเสียชีวิตได้

2. กลุ่มอาการไข้เลือดออกร่วมกับไตวาย (Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome: HFRS) มักพบในแถบเอเชียและยุโรป

ระยะแรก: ไข้สูงเฉียบพลัน ปวดศีรษะรุนแรง ตาแดง มีผื่นหรือจุดเลือดออกตามผิวหนัง ปวดหลังและปวดท้อง

ระยะรุนแรง: ความดันโลหิตต่ำ ไตวายเฉียบพลัน ปัสสาวะออกน้อยหรือไม่ ออกเลย มีอาการบวมน้ำ และอาจมีเลือดออกในอวัยวะภายใน

วิธีป้องกันตนเอง

1. การทำความสะอาดพื้นที่เสี่ยงอย่างถูกวิธี: ห้ามกวาดหรือดูดฝุ่นแห้งในพื้นที่ที่มีมูลหนูเด็ดขาด เพราะจะทำให้เชื้อฟุ้งกระจายในอากาศ ควรฉีดพ่นน้ำยาฆ่าเชื้อ น้ำยาฟอกขาวเจือจาง หรือน้ำสบู่ให้ทั่วก่อน แล้วใช้ผ้าชุบน้ำเช็ดออกแทน

2. สวมใส่อุปกรณ์ป้องกัน: สวมหน้ากากอนามัย (หากเป็นไปได้ควรใช้ชนิด N95) และสวมถุงมือยางทุกครั้งที่ทำความสะอาดพื้นที่อับหรือจัดการกับมูลหนู

3. การจัดการสิ่งแวดล้อม: ปิดภาชนะเก็บอาหารให้มิดชิด ถังขยะต้องมีฝาปิด เพื่อไม่ให้เป็นแหล่งอาหารของหนู และอุดปิดช่องว่าง/รอยแตกตามอาคารบ้านเรือนเพื่อป้องกันหนูเข้ามาอาศัย

4. ล้างมือบ่อยๆ: ล้างมือด้วยน้ำและสบู่ หรือเจลแอลกอฮอล์ทันทีหลังทำความสะอาดหรือจับสิ่งของในพื้นที่เสี่ยง

ข้อควรระวัง: ปัจจุบันโรคนี้ยังไม่มีรักษาจำเพาะ (ไม่มีต้านไวรัสโดยตรง) และไม่มีวัคซีนป้องกันในวงกว้าง การรักษาจึงเป็นการประคับประคองอาการตามความรุนแรง ดังนั้น หากมีอาการไข้สูง ปวดเมื่อยตามตัว หรือเริ่มมีอาการเหนื่อยหอบ หลังเข้าไปในพื้นที่เสี่ยงหรือสัมผัสมูลหนู ควรรีบพบแพทย์ทันที พร้อมแจ้งประวัติการสัมผัสหนูหรือพื้นที่เสี่ยงให้แพทย์ทราบ